Stres w piłce nożnej

Piłka nożna obfituje w sytuacje trudne, którym towarzyszą silne przeżycia emocjonalne. Konieczność ciągłego polepszania wyników, funkcjonowania na granicy swoich możliwości przyczynia się do narastającego, chronicznego zmęczenia, co sprzyja zaburzeniom natury psychosomatycznej, powstawaniu kontuzji. Szybkie tempo gry, bezpośrednia walka i konfrontacja z rywalem, obecność widowni, relacje z zawodnikami z drużyny własnej i przeciwnika stawiają przed piłkarzami wymagania także natury psychicznej (Rudzik 1997).

Sytuacjami trudnymi, w których zawodnikowi towarzyszy stres, są także: dążenie do najlepszego poziomu wykonania, zwyciężania, napięcia w relacjach międzyludzkich, problemy finansowe, brak czasu, budowanie poza sportem kariery zawodowej, przezwyciężanie urazów czy stanu wypalenia się (emocjonalne wyczerpanie, wynikające z długotrwałej presji) (Morris i Summers 1998). Zawodnicy często podkreślają, że stresujące są dla nich takie sytuacje jak: ważny mecz, presja ze strony mediów, odniesienie kontuzji, niesprawiedliwe sędziowanie, złe warunki pogodowe, błędy w wykonaniu itp. (Ntomanis i Biddle 1998).

Autorzy publikacji z zakresu psychologii sportu proponują różne metody, które pomogłyby sportowcom w radzeniu sobie ze stresem. Najczęściej wymienia się stosowanie treningów relaksacyjnych, ćwiczeń oddechowych oraz technik pozytywnego myślenia. Oprócz omawianych technik proponuje także: celowe zmiany kierunku myśli, oddziaływanie na zewnętrzne przejawy stresu, wykorzystanie specjalnie organizowanej rozgrzewki, masaż i automasaż, dowolne przeniesienie uwagi na czynniki pobudzające o różnym znaczeniu emocjonalnym, sugestywne działanie trenera (Gracz i Sankowski 1995), stosowanie słownych bodźców uspokajających, przyswojenie różnych dewiz, które należy często powtarzać (Rudzik 2000a). Kłodecka–Różalska (1993) wymienia metody stosowane przez zawodników: słuchanie muzyki, czytanie książek, oglądanie filmów, pogłębione oddychanie, wyłączanie bądź przełączanie uwagi, autosugestia, wykorzystywanie wyobrażeń w pozytywnych i negatywnych „próbach myślowych”, przywołanie z pamięci zdarzeń i samopoczucia skojarzonego z sukcesem, warunkowanie na sygnał różnych form aktywności ruchowej, masaż, automasaż, kąpiele połączone z regulacją napięcia psychicznego, poprzez znane powszechnie metody relaksacyjno-mobilizujące, trening wyobrażeniowy, techniki medytacji.

Korzystne dla zawodników piłki nożnej jest, by przed meczem częściej podejmowali strategie radzenia sobie ze stresem skierowane na regulację emocji (podobnie po przegranym meczu, kiedy to odreagowują negatywne emocje). Wśród strategii emocjonalnych których celem jest redukcja napięcia bezpośrednio przed startem, można zaproponować zawodnikom następujące sposoby postępowania: masaż; modlitwa; słuchanie muzyki; wykonywanie rutynowych czynności, które pomagają przed meczem; rozmowa z kolegami (niekoniecznie o meczu – aby na krótki okres odwrócić uwagę od zadania, gdy napięcie emocjonalne jest zbyt wysokie); żarty. Mogą to być także typowe techniki psychoregulacyjne, takie jak ćwiczenia oddechowe, relaksujące wyobrażenia.

W przypadku, gdy zachodzi konieczność pobudzenia zawodników przed meczem, warto sięgnąć po techniki zadaniowe, takie jak: myślenie o uwagach trenera, przeciwniku i o taktyce; wyobrażanie sobie poszczególnych momentów gry; koncentrowanie się na tym, co mówi trener; przygotowywanie sprzętu; przypominanie sobie słabych stron rywala i sposobów jak je wykorzystać.

Dobrze, gdy zawodnicy skupiają się na zadaniu podczas trudnych momentów gry, stosując takie strategie jak: mobilizacja do jeszcze większego zaangażowania; dostrzeganie i wykorzystywanie słabych punktów rywala; wykonywanie dalej poleceń trenera; jak najlepsza gra i poprawienie się dobrą grą po błędzie; myślenie pozytywne; myślenie, co powinno się robić w danej sytuacji i wybór najlepszego rozwiązania; próba przełamania się i jeszcze większego zaangażowania się w grę; większa koncentracja; uważne wykonywanie tego, co radził trener; dalsza gra, bo jest jeszcze czas, żeby zmienić niekorzystny wynik; wykonywanie głębokiego oddechu (oddech pełny); próba strzelenia (podania, obrony) piłki jak najlepiej; mobilizacja siebie i kolegów, myślenie o grze, a nie o wyniku żeby się nie denerwować.

dr Joanna Basiaga-Pasternak
(wybrane fragmenty książki: Joanna Basiaga-Pasternak „Psychologiczne uwarunkowania radzenia sobie ze stresem w sporcie”, Studia i Monografie nr 38, AWF Kraków, 2007)

Powyższy tekst jest  fragmentem książki dr Joanny Basiagi-Pasternak „Psychologiczne uwarunkowania radzenia sobie ze stresem w sporcie”.

Pani doktor Basiaga – Pasternak od wielu lat jest związana z naszą szkołą, gdzie opiekuje się młodzieżą jako psycholog – prowadzi doradztwo psychologiczne dla uczniów szkoły z zakresu psychologii sportu.

Współpracowała z wieloma drużynami piłkarskimi, między innymi z MKS Cracovia S.S.A, Wisłą Kraków S.A, Ruchem Chorzów, Hutnikiem Kraków.

Jest adiunktem w Zakładzie Psychologii Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie. Certyfikowany psycholog sportu I klasy Polskiego Towarzystwa Psychologicznego. Autorka wielu prac naukowych i popularno-naukowych z zakresu psychologii sportu, w tym głównie psychologicznych uwarunkowań piłki nożnej.